Woorden en plaatsnamen uit Nederlands en omgeving in Amerikaans. 13 december 2003/1 jan 2012

ety holland amerika lijn.

In 1624 kwam een schip van de VOC (de WIC van 1621 was dit kennelijk niet) bij Manhatten aan, de meeste opvarenden waren Vlamingen en Walen. De Nederlanden omvatten toen zelfs nog een deel van noord Frankrijk. In 1625 begonnen Noord-Nederlanders zich te vestigen op de plaats van het tegenwoordige New York. Al eerder waren Belgen=zuid-nederlanders daar gevestigd. W. Verhulst had het eiland Manhattan van de Delaware-indianen gekocht voor zestig gulden. Vanaf 1848 was er tweede emigratiegolf naar Amerika. Protestanten trokken naar het midwesten. Alles bij elkaar brachten ze 150 woorden naar Amerika. (Veel minder dan dat er Engelse woorden uit Nederland komen, zeker 10 keer zo veel.)
Veel komt ook uit duitsland via immigranten uit vnl noordduitsland. Nederlands en duits oorsprong is vaak niet te scheiden.
De voorbeelden:

  

Breede Wegh middelnederlands
- 1656 in Nieuw Amsterdam : '...... Verder loopt de hoger gelegen 
	Breede Wegh parallel aan de Hudson Rivier ...... '
- - Broadway

*bhodh indoeuropeaans (graven)
- *fod latijn bh>f
- - fodere latijn (graven)
- - - fossa greppel
- - - - fossiel
- *badja germaans bh>b dh>d
- - bed (ligplaats)
- - - beddepan nederlands
- - - - Bedpan 1678 Amerikaans 
- - - bedsprei 
- - - - bed-spread 1848, dus van de proestantse immigranten uit de 19e eeuw
- - Bett duits d>t
- - badi gotisch

beer-hall 1848 van de nederlandse immigranten

*bhag indoeuropees (beuk)
- phŠgos grieks bh>ph (eik, eikel)
- fagus latijn bh>f (beuk)
- *bag germaans bh>b
- - *buooh meervoud (stukje beukenhout, letter)
- - - *buoohs meervoud (stukjes beukenhout, letters, boek)
- - - - buooch enkelvoud (boek). Het enkelvoud stamt uit de tijd 
	van de betekenis 'geschreven perkamentboek'
- - - - - boek. Vercoulli. De Vries twijfelt. Van Dalen betwijfelt 't ook 
	Het zou verwant zijn aan bhagah oudindisch (bezit), wat ik verder 
	nergens terugvind.
 	Duden geeft zonder twijfel de afkomst van het stukje  hout 
	weer. En Duden heeft vaak gelijk.
	En Vercoulli bevalt mij ook. 
- - - - - Buch duits (boek)
- - beech engels (beuk)
- - Buche duits (beuk)
- - - Buchstabe duits +Stabe=staaf (stukje beukenhout, id met letter er op)
- - boeke 1287 (beuk)
- - - beuk
- - - boecsta(e)f oud nederlands
- - - - boekstaven nederlands (spellen, te boek stellen) 
- - - Hoboken hoog+beuken (plaatsnaam Antwerpen)
- - - - Harmanus van Hoboocken
- - - - - Hooboocken plaatsnaam op oude kaart van nieuw Amsterdam
- - - - - - Hoboken (plaatsnaam in New York)

*bher indoeuropees (bruin)
- b-r perzisch (bruin, vos)
- - osmaans, turks (voskleurig)
- - - burii russisch (bruin)
- - - - boerka (soort mantel)
- fer bh > f latijn
- - fiber latijn, met verdubbeling (bever)
- ber bh > b germaanse klankverschuiving
- - beer (de bruine, beer)
- - brun oud germaans
- - - brunus laat latijn
- - - - brun frans
- - - - bruno spaans
- - - Bruno (naam) Mogelijk stamt Bruno (ook) af van 
	gotisch brunjo, borstharnas.
- - - - Breunis, Bruin, Brunsje, Bronk en vele andere voornamen
- - - - - Bronk(s) patroniem (achternaam)
- - - - - - Jonas Bronk, 1650+ nederlands immigrant in Amerika
- - - - - - - Broncken boerderij van B. plaats op oude kaart van nw Amsterdam
- - - - - - - - The Broncks
- - - - - - - - - The Bronx (New York, waar Jonas een farm had) 
- - - bruin
- - biber met verdubbeling 
- - - bever (bruine, bever)
- - - - Beverwijk (plaatsnaam)
- - - - - Be..... New York ?????
- *bhereg indoeuropees verlengde vorm (glanzen)
- - *breg bh>b germaans
- - - bright engels (stralend)
- - - brecht in namen (stralend)
- - - - brecht + Gijs (kind van voorname ouders)
- - - - - Gijsbrecht
- - *berk bh>b en g>k germaans
- - - berk nederlands (glanzend, stralende boom)
- - - Birke Duits (berk)

Block (achternaam)
- Adriaen Block
- - Block Island 1614 Ten zuiden van Rhode Island

*b.hrm indoeuropees
- berm nederlands
- - berm frans
- - - berm amerikaans 1891 (wegberm, kanaalrand)
- brimme 1200 engels
- - brim engels (rand, boord, kant)

Boswijck oude kaart
- Bushwick New York Noord Brooklyn

baes middelnederlands (baas, huisheer, patroon van de werkman)
- base
- - boss 1649, uit nw Amsterdam

bosch mdlnederlands
- bush 1657 (wildernis) uit nw amsterdam
- - bush bosland 1855

bouwerij (boerderij, farm van Pieter Stuyvesant)
- bowery 1625

brandewijn 
- brand-wine, brandy-wine 1622
- - brandy 1657

breken middelnederlands
- bricke middelnederlands (tegel, baksteen)
- - brike 1416 amerikaans
- - - brick (blok om te bouwen, baksteen, brok gebroken klei)

broeklede (lee=watergang die water uit broek=moeras afvoert)
- Breuckelen
- - Breuckelen 1636 gesticht door Joris Jensen de Rapelje in nw Amsterdam
- - - Brooklyn 1664

b?sen middelnederlands (zwaar drinken, feestvieren, buizen)
- bouse
- - to booze 1768 (zwaar drinken)

koolsla
- cole slaw 1792, van nederlandse kolonisten die op Long Island
	kool en bloemkool verbouwden.

... iberisch woord
- cuniculus latijn (konijn)
- - conijn, knyn middelnederlands
- - - Knynen Eylant
- - - - Coney Island (zuid Brooklyn)

koke middelnederlands (koekje)
- cookie, cooky 1625, 1703 uit nw Amsterdam

Cortland

kronen middelnederlands (babbelen, klagen, kreunen) Klanknabootsing
- crownen 1400
- - croynen 1460
- - - to croon (neuri‰n) Niet uit Amerika

crux latijn
- kruis
- - kruisen (heen en weer lopen, varen enz.)
- - - kruiser
- - - - cruiser
- - - - - cruise 1651

crullen

Joachimstal, nu Jachymov in Bohemen waar zilver gevonden werd
- Joachimstaler 1519 (munt)
- - Taler 1500+
- - - daler Nederduits 
- - - - daalder
- - - - dollar 1553
- - - - - dollar 1581 Engelse benaming voor de Spaanse Peso, die in 
	Amerika gebruikt werd. 
- - - - - - dollar 1782 wordt munt van de USA


doop ned (dipsaus)
- dope 1807 uit nw Amsterdam

tromme middel nederlands
- drumm 1427
- - drummer

Dutch oven 1853 ????

Dutch door 17e eeuw (twee halve deuren, de onderste bleef dicht om de kippen konijnen, geiten e.a. uit het huis te houden.)

buten middelnederlands (verruilen, verkwanselen, verdelen, buit maken)
- vrijbuiter 1577 nederlands (wie 'ten vrijbuit vaart', zeerover) In 
	tegenstelling tot de commissievaarder, (een respectabel beroep) die 
	een machtiging, opdracht, kaperbrief had en het gekaapte schip 
	moest inleveren.
- - flibustier 1666 frans 
- - - filibustero spaans
- - - - (to) filibuster amerikaans 1851(obstructie voeren, iemand die 
	obstructie voert)
- - freebetter 1570
- - - freebooter amerikaans (piraat) Doublet van filibuster

*aihriz germaans (bezit)
- fra-aiht fra=voor 
- - vracht middelnederlands
- - - fraght 1228 amerikaans (lading van een schip)
- - - - freghte (goederen en passagiers)
- - - - - freight 1442 (vracht)

*preu, *prou indoeuropees (springen)
- froh, fro oud fries (vrolijk)
- - vrolyc
- - - (to) frolic 1583 (pret, vrolijk zijn)

varken, verke middelnederlands
- aardvark zuidafrikaans + aard=aarde
- - aardvark amerikaans 1830

gat
- gat amerikaans in Barnegat en Hell Gate

grommen
- grommelen middelnederlands
- - to grumble 1556 (grommen, knorren)

grof middelnederlands
- gruff (grof, bars))

hamma germaans (bos). 
- Hamburg + burg=fort (plaatsnaam). Het eerste lid zou ook 
	ham=golf geweest kunnen zijn, maar 
	Hamburg ligt aan de Elbe, 109 km van de zee.
- - Hamburger 
- - - hamburger1889 amerikaans (broodje met rundergehakt).
	Er waren veel immigranten via Hamburg.
	Uit het feit dat men cheeseburgers en beefburgers ging benoemen 
	blijkt dat men bij het eerste lid aan ham dacht, terwijl het van 
	rundvlees gemaakt werd.

Holland
- Holland in Michigan (bij het meer, naar tweede immigratiegolf 19e eeuw)

de kromme Zee
- Grammercy (park)

hoek nederlands
- hook amerikaans in Sandt Hook en Kinderhook

Kielhalen
- to keelhaul

kille middelnederlands (diepte, waterbedding)
- kil nederlands (kreek, kanaal)
- - kil amerikaans in de namen Catskill, Fishkill,  Kill van Kull, 
	Peekskill en Schuylkill River

log middelnederlands - 
logy 1848 amerikaans (zwaar, saai)

loteren middelnederlands (los zijn, schudden, ongeregeld zijn)
- leuteren nederlands
- loiter (treuzelen, verbeuzelen)

gheluc, ghelucke middelnederlands
- luc middelnederlands
- - lucke, luk 1500
- - - luck engels (geluk toeval)

ut middel nederlands (uit, aan buitenzijde, buiten)
- Utrecht ut + traiectum castrum latijn (fort over (de rivier)) Vergelijk
	Mosatraiectum, fort over de Maas.
- - Nieu Utrecht (op Long Island) 
- - - New Utrecht 1664 (op Long Island) 

Vlacht bosch ??? vlacht?
- flatbush 

ver-, voor- voorvoegsel + lof=permissie
- verlof nederlands
- - verloffe 1625
- - - furlough 16e eeuw

fluisen middelnederlands (stromen)
- Vlissingen genoemd naar de stroom, de Westerschelde
- - Vlissing 1645 gesticht door puriteinen die in Vlissingen hadden 
	gewoond.
- - - Flushing 1664 New York

... keltisch
- juniperus latijn
- - jeniperus laat latijn
- - - geneivre oudfrans
- - - - jenever 1672
- - - - - geneva engels
- - - - - - gin

*gel indoeurpees (rollen)
- *glebh indo europees uitgebreide vorm
- - globus latijn (bol)
- - *kulb germaans g>k bh>b 
- - - clubbe engels (wapenknots)
- - - - club engels (knots, klomp, groepje mensen)
- - - colf, colve, kolf middel nederlands (knuppel, knots)
- - - - kolf (geweerkolf)
- - - - kolven (balspel)
- - - - - kolf 1400+ balspel in Schotland
- - - - - - to golf 1457 engels. Een golfclub is dus twee keer hetzelfde.

's Gravensande Pl. nw amsterdam genoemd in boek
- Gravesend

- graght 1625 (Gracht)

Hackensack Rivier, op oude kaart.
- Hackensack Rivier ten Weste van New York

Harlingen

*koros indoeuropees (oorlog, strijd)
- *korios indoeuropees (bij strijd behorend)
- - *harja germaans klankverschuiving k>ch>h (leger)
- - - heir oud nederl
- - - - heer (leger)
- - - - - herberg +berg(en)='n plaats geven (rustplaats voor 't leger, herberg)
- - - h„r noors of zweeds leger
- - - - *hernest +nest=voorraad, verwant aan ons woord neren, nering
- - - - - harnais oudfrans (legervoorraad) Door de noormannen daar gebracht
- - - - - - harnasch middelnederlands
- - - - - - - harness amerikaans (wapentuig, paarden-. ossentuig) Of 
	direct  van het oud frans ontleend

Haerlem 
- Nieuw Haerlem 1658 gesticht door Pieter Stuyvesant
- - Harlem (New York)

heemstede (de plaats van het heem, tehuis)
- Heemstede Nederland
- - Heemstede 1658 Nieuw Amsterdam
- - - Hemstead 1664 New York

hoppen 1200
- to hop (bewegen op been, hoppen)

hok middelnederlands ((honde-)hok, gevangenis
- hock amerikaans (pand (in de lommerd))
- - in-hock (in pand, in schuld, verliespositie met kaarten)

Sinterklaas
- Santa Claus 1773

knikkerbakker
- Knickerbocker (benaming voor welgestelde nederlander in nw Amsterdam)
- - Herman Knickerbocker. Washinton Irving gebruikte deze naam, (en 
	maakte het woord bekend 1809) veranderd in Dietrich Knickerbocker 
	in een humoristisch  boek. Irving zei dat de naam afgeleid was van
	'knicker' nederlands voor iemand die knikkebolt en 'boeken', dus 
	iemand die boven zijn boek zit te slapen.

lantschap middelnederlands (landstreek, schilderij)
- landscape in de 17e eeuw in Amerika gekomen

Maagde Paatje (Nw Amsterdam) Gewoonte van 'dutch damsels' de was 
	te doen in beekje wat daar stroomde.
- Maiden lane New York

manah Algonqui, indianantaal (eiland)
- Manahatin + atin=heuvel (heuveleiland)
- - Manhattan 1614

mercatus latijn (handel, markt)
- marckt middelnederlands (markt)
- - Marckvelt (Nieuw Amsterdam)
- - - Marckveltsteegie (-steegje)
- - - - Marketfielt street

*matiz indoeuropees
- *za-maton germaans ('gezamenlijk'+'voedsel')
- - gimazzo oud hoogduits (disgenoot)
- - - gemate, mate middelnederlands
- - - - mate engels 1350 (een van een paar, 1380 compagnon)

narang persisch
- naranya arabisch
- - naranja spaans 
- - - arancia italiaans (sinaasappel) Men dacht dat de n het lidwoord uno was.
- - - - pomarancia + pomo=appel (bittere sinaasappelsoort)
- - - - - pomerans (vrucht? dopje (van biljartkeu))
- - - orange frans. Dat er or- staat i.p.v. ar- waarschijnlijk doordat goud 
	in het frans 'or' is.
- - - - pomme d'orange + pomme=appel (sinaasappel)
- - - - oranje
- - - - - oranjeappel oud nederl (sinaasappel)
- - - - orange 17e eeuw duits
- - - - orange engels (oranje, sinaasappel(-boom))
- - - - - Orange (plaats in Californi‰) Genoemd naar de oranje bossages? 
	Of naar sinaasappelboombosjes? 

Nass=nat en Aue=land
- nat land
- - Nassau (vochtig land, dorp in het dal van de Lahn)
- - - Oranje Nassau
- - - - Koning 1689 Willem III van Engeland (1650-1702)
- - - - - Nassau 1690 (hoofdstad van de Bahama's), Fort Orange, 
	niet genoemd naar de sinaasappel. 1615 of 1623 op Castle 
	Island. Heet nu fort Albany

*persna i.e, 
- *pern europees (ham)
- - perna latijn (ham van een dier, schaaldier van die vorm, parel van 
	dat schaaldier)
- - - pernula latijn verkleinwoord
- - - - perle frans (parel)
- - - - - pearl engels Parel
- - - - - - Pearl street. Haventjes van oesteroogsters aan het 
	water waar nu Pearlstreet is.

pekel, pekiil middelnederlands (pekel)
- pickle 1400 amerikaans (gekruide saus bij vlees)
- - pickles 1707 (groente met saus)

plugge, plu middelnederlands (stopper, spon)
- plug 1629

potaschen meerv. middelnederlands (potas, as uit de pot)
- pot-ashes 1648
- - potash 1751 (stof gewonnen uit as van hout om zeep te maken,
	kaliumcarbonaat)

pot middelnederlands
- pottus laat latijn potjeslatijn
- - potage frans (wat in de pot zit, soep)
- - - potage 1200
- - - - pottage 1425

praten middelnederlands
- praten 1425 in nw Amsterdam
- - praten engels werkwoord 1579 (praten)
- - - to prate (babbelen, wauwelen)

putte, pyt middelnederlands (pit)
- pit 1841 amerikaans (vruchtenpit)

snappen nederduits (snel grijpen, vleugelslag) Geluidsnabootsing
	van het grijpen
- Snaps substantiefvorming nederduits (brandewijn, mondvol, slok)
- - Schnaps hoogduits, brandewijn)
- - - schnaps amerikaans 1818

skip
- skipper middelnederlands
- - Scipre 1177 (achternaam)
- - - skipper 1391 (kapitein van een schip)

*sk”p germaans
- sck”pe, schoepe middelnederlands (schop. emmer)
- - scope 1324 (lepel, schoep om vloeistof op te scheppen)

schoonbrot middelnederlands (mooi brood)
- scone (soort broodje, lichte cake)

*cluere latijn (geroepen zijn )
- *clutos gehoord
- -*ausclutos (gehoord met eigen oor) Aus, auris=oor
- - - ausclutare
- - - - auscultare latijn ((aan-)horen, luisteren naar, attentie geven)
- - - - - ascultare
- - - - - - ascouter oud frans > ‚couter
- - - - - - - scouter oud frans
- - - - - - - - scouten zoeken, horen
- - - - - - - - - scout 1380

Roodt Eyland 1644 (genoemd naar de rode klei aldaar)
- Rhode Island amerikaans 1664. De spelling van de engelse naam
	met Rh gebeurde onder invloed van de vroegere Italiaanse 
	ontdekker Giovanni da Verazano 1524 die in het eiland gelijkenis 
	zag met het eiland Rhodos, Rhodes.

schouw middelnederlands (boot, met bomen bewogen)
- scow 1669 amerikaans

span middelnederlands (span bv paarden)
- span 1769 amerikaans (twee ossen of paarden in het gareel)

traghel 
- traghelen middelnederlands (vissen met sleepnet)
- - tragelen amerikaans
- - - trawl 1561

zaagbok
- sawbuck 1848 door protestantse immigranten naar het Mid-Westen.

slee
- slay 
- - sleigh 1696 nw Amsterdam

knappen middelnederlands (knappend geluid maken)
- knabbelen iteratief
- - knabbern nederduits
- - - Knapsack + Sack nederduits (zak om uit te eten)
- - - - knap sack 1603 amerikaans

schuin middelnederlands 
- squin, skwyn 1440 
- - squint 1599 (scheel)

bluffen nederduits (verschrikken)
- bluffen nederlands (handig zijn met kaarten)
- to bluf amerikaans (misleiden door show of zelfvertrouwen)

Oll Korrekt
- O.k. afkorting 1838-1839 in de grote mode van grappige afkortingen 
	te maken.
- - O.K.Club 1840 (democratische club in New York City 
	gevormd door supporters van Martin van Buren, 
	geboren in Kinderhook New York, naar zijn 
	bijnaam 'Old Kinderhook'.) Door de O.K.Club werd
	de uitdrukking Oke alom bekend.

snoepen
- to snoope amerikaans (zijn neus in andermans zaken steken, spionneren)

spook
- (to) spook amerikaans 1809 (rondwaren, doen schrikken, spion 
	1940-1945 en in de koude oorlog)

schets
- sketch 1668 (ruwe tekening)

schrapen, schrabben middelnederlands
- schrabbelen, frequentatief
- - to scrabble (grijpen met de handen)

snacken middelnederlands (wegrukken, snappen)
- snaken 1300 (grijpen, pakken)
- - snack 1807 in een reisboek (kleine maaltijden gebruiken)

Spuyten Duyvel (naam afkomstig van nederlanders)

Staten Eylant 1630 middel nederlands. Genoemd naar de Staten Generaal
- Staten Island 1664 amerikaans

stoep middelnederlands (verwant aan 'stap')
- stoop amerikaans 1735 (stoep, bordes varanda)

tackelen

Tarry town

proppe middelnederlands (wijnstok)
- prop 1440 (stok, steun, stut)

... polynesisch woord
- tattoo (tatoe‰ring)

tap (kraan, vat)
- taptoe nederlands (sluitingstijd) Politie bezoekt caf‰'s.
- - tap-too 
- - - taptoo 1644
- - - - (to) tattoo 1688 taptoo, onrustig met vingers trommelen of
	met de voeten trappelen

trampen middelnederduits (stappen)
- to tramp (marcheren)

tubbe vlaams, middelnederlands (vat)
- tobbe 1384
- - tub 1388
- - - tub 1594 wastobbe 1594

*tek indoeuropees (scheuren)
- tacke middelnederlands (takje, twijg)
- - tack engels (spijkertje)

taken middelnederlands (naar zich toe trekken)
- takelen iteratief
- - takel 1250 engels
- - - (to) tackle (gerei, takel, aanpakken)

Coevorden (plaats waar de koeien 'gevorderd' = geleid werden)
- van Coevorden (achternaam, afkomstig uit Coevorden)
- - Vancouver (engelse achternaam) voorouders van George
- - - George Vancouver. (1757-1798)
- - - - Vancouver Island, genoemd naar George, ontdekker samen met 
	Captain Cook
- - - - - Vancouver 1865 stad genoemd naar Vancouver Island.

*wegh indoeuropees (per kar vervoeren)
- *wega germaans (zich voortbewegen)
- - weg nederlands
- - - wegen (in beweging brengen, wegen)
- - - - waghen middelnederlands
- - - - - wagen (voertuig)
- - - - - - waggin 1475 amerikaans
- - - - - - - waggon engels (wagon)
- - - - - - - - wagon frans
- - - - - - - - - wagon (treinwagon)

vallus latijn (paal)
- vallum latijn (paalwal)
- - wal middelnederlands
- - - wal (wal op Manhattan om indianen en anderen te weren)
- - - - Wallstreet

*webh indoeuropees (weven, knopen)
- *webanan germaans bh>v of bh>b
- - web
- - weven
- - vaeve deens (weven)
- - - vaffle deens (weefsel, honingraat)
- - - - wafel middelnederlands (honingraat, wafel)
- - - - - waffle amerikaans 1625

*weip, *weib indoeuropees (trillen, balanceren)
- vibrare latijn
- *wippanan germaans
- - wippen middelengels (fel slaan als met de vleugels, later met de zweep)
- - - whip engels (zweep, koetsier)
- - - - whiplash

*yagh indoeuropees (jagen, achterna zitten)
- jachtschip, jageschip middelnederlands
- - jacht middelnederlands
- - - jagt Noors
- - - - jakt Noors
- - - - yeaghe 1557
- - - - - yaucht 1565 snelzeilend schip
- - - - - - yacht, yot

Jan Kees, 1625 vlaams voor Jan Kaas. Hollanders werden Jan Kaas 
	of Kaaskop genoemd door de vlamingen.
- Yankee Dutch 1683
-  Captane Yankey 1684
- - Yankee 1687
- - - Yankee 1765 (inboorlingen van nw Engeland)
 1812

Yonkers Park Oorsprong niet te vinden
 terug naar hoofdpag ... of e-mail

terug naar hoofdpag ... of e-mail 
*wegh indoeuropees (per kar vervoeren)
- *wega germaans (zich voortbewegen)
- - weg nederlands
- - - wegen (in beweging brengen, wegen)
- - - - wagen (voertuig)
- - - - - waggon engels (wagon)
- - - - - - wagon frans
- - -- - - - wagon (treinwagon)